Cudzy sukces, mój brak?
O tym, dlaczego tak trudno cieszyć się, kiedy komuś obok naprawdę dobrze idzie.
W szkole psychoterapii są takie chwile, kiedy ktoś przeprowadza naprawdę piękną sesję. Jest kontakt, uważność, odwaga. Coś ważnego wydarza się między dwojgiem ludzi. Patrzymy i czujemy, że właśnie zobaczyliśmy kawałek dobrej psychoterapii.
A potem zaczyna się coś równie interesującego. Informacje zwrotne.
Najpierw pojawiają się entuzjastyczne gratulacje. Ktoś jest zachwycony, ktoś poruszony, ktoś docenia konkretną interwencję. Inni zabierają głos spokojniej. Pojawia się też cisza, której znaczenia możemy się jedynie domyślać.
Wszyscy oglądali tę samą sesję. A jednak każdy może wychodzić z niej z zupełnie innym doświadczeniem.
Dla jednej osoby będzie to inspiracja. Dla drugiej powód do radości. Dla trzeciej bolesne przypomnienie, jak daleko sama chciałaby już być.
I właśnie tutaj zaczyna się coś, co od dawna mnie fascynuje.
To samo wydarzenie, które dla jednego człowieka jest doświadczeniem sukcesu, dla drugiego może stać się doświadczeniem własnego braku.
Przecież nikt niczego nie stracił. Kompetencje jednej osoby nie pomniejszyły kompetencji pozostałych. A jednak czasem wystarczy zobaczyć, jak dobrze radzi sobie ktoś obok, żeby własne osiągnięcia nagle wydały się skromniejsze.
Jakby sukces był dobrem, którego może zabraknąć.
Dwie twarze porównywania się
Porównujemy się właściwie od zawsze. Dzięki innym ludziom odkrywamy własne możliwości, ograniczenia, pragnienia i aspiracje. Cudze umiejętności potrafią nas inspirować, mobilizować, zachęcać do wysiłku. Kiedy widzę, jak ktoś z niezwykłą swobodą prowadzi sesję, mogę pomyśleć: „Chciałabym się tego nauczyć”. I właśnie w tej chwili porównanie staje się drogą rozwoju.
Ale mogę też pomyśleć: „Ona już to potrafi. A ja ciągle nie”.
Niby niewielka różnica. Kilka słów. A zupełnie inne doświadczenie siebie.
Porównywanie ma bowiem dwie twarze. Jedna pomaga nam odkrywać, kim możemy się stać. Druga każe nam wątpić w to, kim już jesteśmy.
Co ciekawe, obie mogą pojawić się jednocześnie.
Między podziwem a zazdrością
Można szczerze podziwiać koleżankę i jednocześnie jej zazdrościć. Można cieszyć się jej sukcesem i poczuć smutek z powodu własnych trudności. Można być zainspirowanym i zawstydzonym w tej samej chwili.
W Gestalt tak wiele uwagi poświęcamy świadomości własnego doświadczenia. A jednak, kiedy pojawia się zazdrość, czasem znacznie łatwiej przychodzi nam gratulowanie niż przyznanie przed sobą: „Też bym tak chciała”.
A przecież zazdrość może być bardzo interesującym zaproszeniem do poznawania siebie. Może pokazywać, czego pragniemy, co jest dla nas ważne, za czym tęsknimy.
Trudność pojawia się wtedy, gdy z dostrzeżonej różnicy wyciągamy wniosek o własnej wartości.
Kiedy podziwiam spokój koleżanki, mogę zacząć uważać własną spontaniczność za niedoskonałość. Kiedy zachwyca mnie czyjaś odwaga w konfrontowaniu klienta, mogę przeoczyć wartość własnej cierpliwości.
Cudzy talent potrafi tak bardzo przyciągnąć naszą uwagę, że na chwilę tracimy z oczu własny.
I tutaj pojawia się pewien paradoks.
Porównujemy się, żeby lepiej zrozumieć siebie, a czasem właśnie przez porównywanie coraz bardziej się od siebie oddalamy.
Zaczynamy naśladować sposób prowadzenia sesji, który podziwiamy, choć niekoniecznie jest on zgodny z naszym temperamentem. Chcemy reagować równie szybko, mówić równie trafnie, być równie odważni. Coraz pilniej obserwujemy innych, coraz mniej ciekawi stajemy się własnego doświadczenia.
Granica kontaktu
I właśnie tutaj warto przywołać jedno z fundamentalnych pojęć Gestalt — granicę kontaktu.
To na granicy kontaktu spotykamy to, co inne od nas, i jednocześnie doświadczamy własnej odrębności. Możemy zbliżać się do drugiego człowieka, inspirować się nim, zachwycać, a zarazem pozostawać świadomi własnych uczuć, potrzeb i możliwości.
Kiedy jednak cudze umiejętności zaczynam traktować jako miarę własnej wartości, coś w tym doświadczeniu się zmienia. Zamiast spotykać drugiego człowieka w jego odmienności, zaczynam oglądać siebie przez jego osiągnięcia.
I wtedy pojawia się pytanie, które wydaje mi się znacznie ważniejsze niż to, kto przeprowadził lepszą sesję:
Jak pozostać sobą w obecności kogoś, kto nas zachwyca?
To pytanie dotyczy przecież samej istoty kontaktu. Zdolności do spotkania z kimś odmiennym, czerpania z tego spotkania i jednoczesnego rozpoznawania własnej niepowtarzalności.
Rozwój terapeuty polega także na odkrywaniu własnego sposobu bycia w kontakcie. Uczymy się od innych, próbujemy, eksperymentujemy, czasem sięgamy po coś, co początkowo jest nam obce. Z czasem rozpoznajemy, co rzeczywiście staje się nasze.
Presja po udanej sesji
Jest jeszcze druga strona sukcesu.
Osoba, której sesja spotkała się z zachwytem, może przy następnej ekspozycji poczuć szczególną presję. Wczoraj było tak dobrze. A jeśli dzisiaj będzie gorzej? Jeśli nie uda się powtórzyć tego doświadczenia?
I oto jedna osoba pragnie dorównać koleżance, a druga zaczyna obawiać się, że nie dorówna samej sobie.
Obie mogą stracić coś bardzo cennego: swobodę uczenia się.
Myślę, że jedną z trudniejszych lekcji w szkole psychoterapii jest odkrycie, że można być wartościowym, kiedy ktoś obok jest lepszy od nas w określonej umiejętności.
Można podziwiać i zazdrościć. Można chcieć więcej, jednocześnie doceniając to, co już się potrafi. Można też pozwolić sobie na gorszą sesję po znakomitej.
Wszystkie te doświadczenia należą do rozwoju.
Być może dojrzałość zawodowa zaczyna się również wtedy, kiedy potrafimy zobaczyć cudzą umiejętność bez konieczności natychmiastowego ustalenia, co ona mówi o nas.
Bo porównywanie może pokazać nam kierunek. Może pomóc dostrzec różnice, możliwości i obszary dalszego rozwoju.
Ale o naszej wartości nie da się rozstrzygnąć, ustawiając obok siebie dwóch ludzi.
I może właśnie dlatego warto nauczyć się czegoś, co brzmi bardzo prosto, a bywa zaskakująco trudne.
Patrzeć na drugiego człowieka z podziwem, nie tracąc z oczu samego siebie.
Autorka: Iwona Dobrzyńska
Całościowe czteroletnie szkolenie psychoterapeutyczne
W nurcie Gestalt
